Een freelance beroep vergelijken met een Cao via rekentools? Alleen als dat beroep ook echt nog in loondienst bestaat.

Een cao kan een nuttig vertrekpunt zijn om een zzp-tarief te berekenen. Maar zo’n vergelijking is alleen eerlijk als hetzelfde beroep ook nog volop in loondienst wordt uitgevoerd. Want als dat niet meer het geval is, is de kans behoorlijk dat niet alles goed wordt meegenomen.

In sommige sectoren zijn beroepen bijna volledig verschoven naar zzp. Niet omdat dat altijd de beste vorm van werken is, maar omdat het voor opdrachtgevers economisch voordeliger kan zijn om zelfstandigen in te huren. Zeker in markten waar vraag en aanbod niet in balans zijn en zelfstandigen weinig onderhandelingsmacht hebben. Want als er nauwelijks werknemers in hetzelfde beroep zijn, vergelijk je een zelfstandige praktijk met een loondienstsituatie die in de markt bijna niet meer bestaat.

Juist daarom moet je bij een zzp-tarief niet alleen kijken naar een cao-loon, maar ook naar declarabele uren, bedrijfskosten, leegloop, risico, pensioen, ziekte en arbeidsongeschiktheid. Pas dan zie je wat zelfstandig werken werkelijk minimaal moet kosten.

Tekst en foto’s: Wilmar Dik, freelance beroepsfotograaf uit Den Haag. Dit artikel is een opinie van mij. Meer info over mij? Kijk onderaan deze pagina of bezoek mijn LinkedIn pagina.

Waarom is een vergelijking tussen een cao en een freelance tarief soms misleidend?

Hoewel het verleidelijk is om een freelance tarief te baseren op cao-lonen, zijn er fundamentele verschillen tussen deze twee arbeidsvormen die een directe vergelijking bemoeilijken. De wens naar een ‘marktconform’ tarief ligt vaak ten grondslag aan deze vergelijking. Zowel freelancers als opdrachtgevers zoeken naar een richtlijn voor een eerlijke beloning. Een cao lijkt dan een handig uitgangspunt, aangevuld met een opslag voor de extra verantwoordelijkheden van een freelancer.

Er komen behoorlijk wat factoren bij kijken om een goede tariefcalculator te maken. Kleine foutjes in de onderliggende berekening kunnen leiden tot grote verschillen in het uiteindelijke geadviseerde tarief, met potentieel verstrekkende gevolgen voor het inkomen van de freelancer.

Van cao-loon met een opslag naar een zzp-tarief?

De belangrijkste verschillen tussen een vast dienstverband (met cao) en freelancen maken een directe vergelijking lastig:

• Flexibiliteit: Freelancers hebben geen vaste werktijden of arbeidsvoorwaarden.
• Individuele overeenkomsten: Elk freelanceproject heeft unieke voorwaarden.
• Risico: Freelancers dragen zelf alle bedrijfsrisico’s. Werknemers in loondienst hebben meer zekerheid en hebben recht op een uitkering bij werkloosheid.
• Tariefbepaling: Freelance tarieven worden bepaald door een veelvoud aan factoren, waaronder individuele ervaring, projectcomplexiteit, facturabele uren en bedrijfskosten. Cao-lonen zijn vaak gebaseerd op collectieve onderhandelingen en functiewaardering.

De basis van een vergelijking is een bepaald cao-loon. Daar worden dan opslagfactoren voor bepaald. Die kunnen bestaan uit bijvoorbeeld: Een eindejaarsuitkering en IKB,  pensioen opbouw, vakantiebijslag, verzekering arbeidsongeschiktheid, Inkomensafhankelijke bijdrage zorgverzekeringswet, niet-facturabele uren (helaas vaak een vast percentage) en algemene niet-toerekenbare bedrijfskosten.

Op die manier komt men meestal tot opslagpercentages van rond de 160-175%.

Declarabele uren en bedrijfskosten zijn vaak een vast percentage

Het gevaar van het vergelijken van loondienst met zzp’en zit hem onder andere in de aannames van vaste percentages voor declarabele uren en bedrijfskosten. Deze percentages verschillen per beroepsgroep enorm en heeft een grote invloed op de berekening en het uiteindelijke inkomen van een zzp’er.

Tarief als freelancer berekenen?

Bij het vergelijken van freelancers met een cao is het doel vaak om een passend tarief voor een freelancer te bepalen. Omdat een freelancer echter een zelfstandig ondernemer is, ligt het voor de hand dat hij of zij eerst zelf een tarief berekent. Daarvoor moet je weten hoe de markt van een freelancer er uit ziet. Begin een vergelijking dus altijd met een marktonderzoek naar facturabele uren van de zzp’er om op die manier te weten wat het gemiddelde aantal uren is wat een zzp’er in een bepaalde sector gemiddeld per jaar kan factureren. Als je daar geen of onvoldoende rekening mee houdt dan ga je voorbij aan de marktrealiteit waar een zzp’er mee te maken heeft.

De basis voor een tariefberekening van een freelancer is deze berekening:

(Gewenst jaarinkomen + alle kosten) / aantal facturabele uren per jaar = uurtarief

De basis voor een minimaal tariefberekening van een freelancer is deze berekening:

(minimumloon op jaarbasis + alle kosten) / aantal facturabele uren per jaar = uurtarief

Bovendien kan een freelancer persoonlijke voorkeuren meewegen in een tarief. Woont de freelancer in het centrum van Amsterdam dan zal die met hele andere woonkosten te maken hebben dan wanneer die in Apeldoorn woont.

Wanneer kun je een vergelijking wel of niet maken?

Het vergelijken van Cao’s met een beroep als freelancer kan soms best. Ik geloof graag dat een vergelijking freelance/Cao binnen de zorg, beveiliging of bij schoonmaakdiensten best mogelijk zijn. Dit zijn allemaal beroepen waarbij een freelancer weinig bedrijfskosten heeft en redelijk veel facturabele uren kan maken. Ook worden die beroepen nog volop in loondienst gedaan. Maar het kan ook voorkomen dat een beroep in loondienst helemaal niet (meer) bestaat.

Dat kan om financiële/economische redenen zijn of omdat een dergelijk freelance beroep eigenlijk nooit in loondienst wordt gedaan. Als partijen zich realiseren dat een bepaalde dienst voordeliger is in te kopen via een freelancer dan zou het kunnen dat een dergelijk beroep standaard niet meer in loondienst bestaat.

Als beroepen in loondienst zo goed als niet (meer) bestaan dan is een vergelijking naar mijn idee krom en moet je die niet maken. Wil je die per se toch maken dan is het heel belangrijk dat je alle factoren perfect meeweegt. Dus ook factoren waarom freelancers niet (meer) in loondienst zijn.

Voorbeeld: AV/Film en Fair Pay-starttarieven

Een concreet voorbeeld zie je in de film- en AV-sector. Daar zijn Fair Pay zzp-starttarieven opgesteld als praktijkinstrument voor onderhandeling en contractvorming. Dat klinkt logisch, maar de uitkomst laat ook zien hoe lastig een cao-vergelijking kan worden als een sector sterk leunt op freelance werk. En enorm belang heeft bij lage inhuur tarieven. En opdrachtgevers veel marktmacht hebben.

Voor 2026 beginnen de zzp-starttarieven in deze sector bij €29,16 per uur en zit de helft van alle starttarieven onder de grens van het rechtsvermoeden (38 euro in 2026). Zie: https://fairpacct.nl/fair-pay-zzp-starttarieven-en-benchmark-salarissen-film-av-culturele-producties-cast-en-crew-2023-2024-2025-2026/

Als een tarief dat als “Fair Pay” wordt gepresenteerd tegelijk erg laag ligt voor zelfstandig ondernemerschap, is de vraag of de cao-vergelijking wel alles eerlijk meeneemt. Een zzp’er moet niet alleen het uur zelf betaald krijgen, maar ook rekening houden met niet-declarabele uren, leegloop, bedrijfskosten, pensioen, een AOV, ziekte, arbeidsongeschiktheid en ondernemersrisico. Juist daarom moet je eerst kijken naar de echte freelancepraktijk in een sector, voordat je een cao-loon met een opslag omrekent naar een zzp-tarief.

Een niet zo eerlijk rekenvoorbeeld

Mijn mening is dat een (zelfstandig) ondernemer in eerste instantie helemaal alleen zelf over het tarief gaat. Als je niet begint met het goed uitrekenen van een minimaal tarief heb je kans dat het bij onderhandelingen mis gaat. Want dan zijn er veel belanghebbende partijen die een mening hebben over een zzp tarief.

Bij de AV/Film-tarieven lijkt het vooral mis te gaan bij de aanname over declarabele uren. Ze rekenen met een opslag van 25% voor niet-declarabele tijd. Dat betekent feitelijk dat 80% van de werktijd declarabel zou zijn.

Reken je met 45 werkweken per jaar en ongeveer 37,5 uur per week, dan krijg je:

37,5 uur × 45 weken = 1.687,5 werkuren per jaar
80% declarabel = 1.350 declarabele uren per jaar
1.350 × €29,16 = €39.366 omzet per jaar

Als daar bijvoorbeeld 35% vanaf gaat voor bedrijfskosten, belastingen, AOV en pensioenopbouw, enz. blijft over:

€39.366 × 65% = €25.588 per jaar
€25.588 ÷ 12 = ongeveer €2.132 per maand

Ter vergelijking: per 1 juli 2026 is het minimumuurloon €14,99 bruto per uur. Bij 37,5 uur per week kom je dan uit op ongeveer €2.360 bruto per maand. Gezien hun eigen cijfers kom je dus ruim 200 euro per maand onder een bruto minimumloon uit. Dan is €2.132 per maand uit zelfstandig werk, inclusief ondernemersrisico en zonder werknemersbescherming, geen overtuigende Fair Pay-uitkomst. En dan is dit nog op basis van hun eigen vrij gunstige aanname over uren die je zou moeten kunnen declareren.

Te hoge inschatting van declarabele uren

Is het reëel dat al deze functies binnen de AV/Film wereld echt 1.350 declarabele uren per jaar hebben? Voor zover ik kan zien, is er geen breed marktonderzoek gedaan onder de verschillende functies naar werkelijke declarabiliteit: hoeveel betaalde uren mensen gemiddeld maken, hoeveel leegloop er is tussen producties, hoeveel voorbereiding onbetaald blijft en hoeveel seizoenspieken of gaten er in de praktijk zijn.

Ook zijn de resultaten van het SEO onderzoek (OP ZOEK NAAR BALANS TUSSEN FLEXIBILITEIT EN (INKOMENS)ZEKERHEID, (waar de AV/Film sector bij betrokken was) niet meegenomen. Dat onderzoek is vrij duidelijk over de advies correcties en percentages bij werk van kortere duur.

De impact van niet-facturabele uren op het freelance inkomen

In loondienst word je voor elk gewerkt uur betaald. Als zzp’er is dat anders: veel tijd gaat zitten in acquisitie, administratie en andere werkzaamheden die je niet op een factuur kan zetten. Hierdoor zijn je factureerbare uren vaak lager dan je zou willen. Lang niet alle vergelijkingstools houden daar goed rekening mee.

Andere voorbeelden van facturabele uren bij freelance beroepen zijn:

Journalist – 23 uur per week – 1035 uur per jaar

Fotografen – 15 uur per week –  675 uur per jaar

Videomaker –  23 uur per week –  1035 uur per jaar

Communicatieadviseur – 25 uur per week  – 1125 uur per jaar

Deze gegevens haal ik uit 2 onderzoeken die relevant en redelijk up-to-date zijn: het KNAB ZZPUURTARIEVENBOEKJE 2025 en onderzoek Freelance Monitor van de NVJ. Ik ga uit van 45 werkweken per jaar. Maar dat mag van mij ook 44 of 46 weken per jaar zijn. Feit is wel dat ook freelancers net als mensen in loondienst wel eens ziek zijn of op vakantie willen. Soms is er ook gewoon even geen werk of moet je wachten op anderen om dat werk te kunnen uitvoeren omdat iedereen op vakantie is. Mijn rekentool voor zzp-ers in de creatieve sector en andere sectoren kan daar wel goed rekening mee houden.

Voor hoeveel uur per jaar kan je een factuur sturen?

Iemand in loondienst kan uren werken die ze zelf willen. Als freelancer heb je te maken met de realiteit van een bepaald beroep. Hoe meer concurrentie er binnen een bepaald freelance beroep is, hoe minder uren er over het algemeen gemaakt kunnen worden. Bij vergelijkingen gaat men vaak uit van standaarden. De realiteit is vaak heel anders voor een freelancer. En juist naar die realistische facturabele uren wordt zelden gekeken.

Vergelijkingstools gaan vaak uit van een laag en vast percentage declarabele uren en bedrijfskosten die helemaal niet relevant is voor een zzp’er in een specifieke sector. Zelfs het bedrag van het rechtsvermoeden (38 euro in 2026) houdt geen rekening met de diversiteit van sectoren en de uren die je gemiddeld in een sector kan factureren.

29,16 euro per uur is in 2026 een “Fair Pay” starttarief binnen de Ketentafel AV/Film

Als een Cao – freelance rekentool standaard uitgaat van een te laag vast percentage waarvoor je geen factuur kan sturen ( bv. 17, 20 of 25%) dan kan alleen al een dergelijk verschil in facturabele uren voor vele tientjes verschil zorgen in een advies van een uurtarief.

Je hebt dan kans dat je structureel voor een veel te laag tarief als freelancer moet gaat werken. Dat doen overigens veel freelancers al jaren. Wist je dat in 2018 38% van freelancers als (foto) journalist, schrijver, fotograaf en/of illustrator/ontwerper (%) nauwelijks konden rondkomen (zie https://www.nvj.nl/sites/nvj/files/WEBVERSIE%20NVJ-Beeldboek-web.pdf ). Die situatie is bij veel freelancers sinds 2018 behoorlijk verslechterd. Mensen in loondienst kregen tijdens corona hun salaris voor een groot deel aangevuld door de overheid. Ook is de inflatie de afgelopen jaren behoorlijk. Mensen met een Cao krijgen vaak een goede compensatie want vakbonden doen hun werk. Freelancers hebben die luxe niet.

Waarom een Cao-vergelijking voor sommige beroepen niet werkt

Soms zie ik vergelijkingen met beroepen die al lang niet meer in loondienst bestaan. Het beroep fotograaf wordt eigenlijk alleen nog maar gedaan door freelancers. Doordat vraag en aanbod van fotografie diensten niet in evenwicht is maakt de gemiddelde fotograaf niet heel veel facturabele uren en moet een fotograaf veel tijd steken in marketing en netwerken om opdrachten te krijgen. Dat is prima, maar zou wel gevolgen moeten hebben voor de tarieven.

Zelfs bij de grote kranten werken geen fotografen meer, want jaren geleden is al bedacht dat het veel voordeliger is om freelancers in te huren voor lage tarieven. De HR-afdeling van Deliveroo weet daar ook alles van.

Een ander voorbeeld is het beroep van beeldend kunstenaar of popmuzikant. Die hebben voor zover ik weet nog nooit in loondienst gewerkt met een cao. Toch worden er tools ontwikkeld om die freelancers te gaan vergelijken met cao’s.

Als het beroep van een freelancer om economische en/of financiële redenen niet (meer) bestaat in loondienst dan is een vergelijking met een cao naar mijn idee krom.

Maak alleen een vergelijking als die echt kan en houd rekening met alle freelance factoren

Het vergelijken van freelance en loondienst via een cao met opslag kan misleidend zijn. Rekentools gaan vaak uit van standaard percentages, zonder rekening te houden met de realiteit van freelance werk. Het aantal daadwerkelijk factureerbare uren en de specifieke bedrijfskosten van freelancers worden niet altijd juist ingeschat. Bovendien is het onzinnig om een freelance beroep te vergelijken met een baan die niet eens (meer) bestaat in loondienst.

Om via een cao-vergelijking een tarief voor freelancers te bepalen is het cruciaal om goed te kijken naar de echte facturabele uren binnen een markt en ook om bedrijfskosten realistisch mee te nemen. Alleen dan kunnen er tarieven uitrollen die eerlijk zijn.

Meer lezen over dit onderwerp? Lees dan het artikel van ZZP Nederland (waarin ook is gelinkt naar dit artikel) hier: https://www.zzp-nederland.nl/nieuws/zzpers-kunst-en-cultuursector-vrezen-door-maatregelen-voor-verdienvermogen

Wie is Wilmar Dik?

Dit artikel is een opinie van mij, beroepsfotograaf Wilmar Dik uit Den Haag. Ik ben sinds 2008 beroepsfotograaf en de laatste jaren ook cameraman. Ook schrijf ik over fotografie en ondernemen en zet ik mij in voor de belangen van fotografen en de belangen van freelancers in het algemeen. Bij de NVJ ben ik Vertegenwoordiger beleidsteam Werkvoorwaarden namens ledengroep NVF/Beeldmakers. Bij Platform Fotografie, een onderdeel van fairPACCT, praat ik als zzp expert mee over Fair Pay en tarieven.

Dit artikel mag (alleen in overleg met mij) worden overgenomen want ik vind het belangrijk dat mensen in loondienst en freelancers goed geïnformeerd zijn.

Heb je heel toevallig een keer een fotograaf in Den Haag nodig of wil je praten over belangen van freelancers stuur dan even een email of bel mij. Tot snel!

                                                                 
Reclamebeeld.nl                          info@reclamebeeld.nl                      06-51520360